Чойжин Ламын Сүм — Монголын анхны түүхэн музей

## Чойжин Ламын Сүм Музей — Монголын анхны түүхэн музей Өдгөө Улаанбаатар хотноо цөөхөн үлдсэн Монголын бурхны шашны түүх, соёлд холбогдох хосгүй үнэт өвийн нэг нь Чойжин Ламын Сүм Музей юм. ### Сүмийн байгуулалтын түүх Эрдэнэ билигт, тунгалаг бишрэлт хутагт Лувсанхайдавын шашин номын үйлд зориулсан анхны Занхан сүм, гэр өргөөг 1899–1901 онд байгуулсан боловч 1903 оны өвлийн сүүл сарын нэгэн шөнө гэнэтийн гал түймэр гарч тэрхүү гэр өргөө бүрмөсөн шатжээ. Иймээс тухайн үеийн тэргүүн зэргийн газар шинжээч лам нар "Далхын дэнж" буюу одоогийн Чойжин Ламын Сүм Музей буй газрыг сахиус оршоох зан үйлд нэн тохиромжтой хэмээн шинжсэнээр 1904 оноос монгол, хятад урчуудын ур ухаан, хүч хөдөлмөр шингэсэн үзэмж төгөлдөр сүм, өргөө байгуулах ажлыг эхэлж, 1908 оны үед бүрэн дуусгажээ. Тус сүм өргөөг бурхан тахил, эдлэл хэрэглэлийн хамт бүтээн босгоход 69,230 лан, 7 цэн, 8 пун мөнгө зарцуулсан байна. ### Нэрийн гарал Манжийн эрхшээлийн үед 1906 онд Бадаргуулт төр хаан "Өршөөлийг хөгжүүлэгч сүм" хэмээх нэр шагнажээ. Гэвч уг сүм ард олны дунд "Чойжин Ламын Сүм" хэмээн эзэн Чойжин Лам буюу Монгол төрийн сахиусны их гүдэнба Лувсанхайдавынхаа нэрээр алдаршсан юм. ### Музей болсон нь 1918 онд хутагт Лувсанхайдавыг жанч халсаны дараа ч тус сүмийн лам хуврагууд хурал номын үйл ажиллагаагаа таслалгүй үргэлжлүүлж, 1930-аад оны сүүл үед хүрчээ. Харин 1930-аад онд төр засгаас шашин, сүм хийд, лам нарын талаар хатуу бодлого баримтлан, сүм хийдийн үйл ажиллагааг хаасан байна. 1938 онд Ерөнхий сайд А.Амар, өрлөг жанжин Х.Чойбалсан нарын тушаалаар Чойжин Ламын Сүмийг эрдэм шинжилгээ, үзэсгэлэнгийн зориулалтаар Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнгийн мэдэлд үнэ төлбөргүйгээр шилжүүлжээ. Ингэснээр тус сүм нь Монголчуудын бүтээсэн шашин, соёлын их өвийг хадгалан хамгаалах, судлах, сурталчлах үүрэг бүхий соёл байгууллага болсон юм. 1941 оны 11-р сарын 13-ны өдрийн 79-р тогтоолоор Чойжин Ламын Сүмийн Ямпай хаалга буюу Халх хаалгыг улсын хамгаалалтад авсан байна. 1938-аас 1961 он хүртэл тус музейг зөвхөн гадаадын томоохон зочдод, төлөөлөгчдөд үйлчилдэг "Хаалттай музей" байсан бөгөөд 1961 онд 900,000 гаруй төгрөгийн сэргээн засварлалтын ажлын дараахнаас олон нийтэд нээлттэй үйлчлэх музей болжээ. ### Байгууллагын нэрийн өөрчлөлт - 1904–1938: Өршөөлийг хөгжүүлэгч сүм - 1938–1990: Сүм музей - 1990–1999: Шашны түүхийн музей - 2000–одоо: Чойжин Ламын Сүм Музей 2000 оны 1-р сарын 5-ны Гэгээрлийн сайдын 07 тоот тушаалаар Чойжин Ламын Сүм Музейг бие даасан музей болгожээ. 📍 Хаяг: Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг, 1 хороо, Гэндэнгийн гудамж 🌐 Эх сурвалж: templemuseum.mn